Boek 8 – “Stoner”

Gisteren heb ik tot diep in de nacht gelezen in Stoner, geschreven door John Williams. Ik kon het gewoon niet meer neerleggen, terwijl het niet eens een echt spannend verhaal was. Het is simpelweg zo goed geschreven dat ik niet kon slapen voor ik het uit had. Het krijgt dus van mij 5 sterren op Goodreads
Stoner is het verhaal over een man genaamd William Stoner, geboren in Missouri. Zijn ouders werken op hun eigen boerderijtje en moeten hard werken om genoeg te eten te hebben. Stoner wordt door zijn vader naar de landbouwschool gestuurd maar besluit na een aantal verplichte colleges Engels om te switchen van studie en richt zich op de letterkunde. Uiteindelijk blijft hij zijn hele verdere leven doceren aan diezelfde universiteit (Columbia).

Het knappe aan dit boek is dat er eigenlijk weinig spanning in zit maar het je toch steeds weer nieuwsgierig maakt naar wat er komen gaat. Stoner is een doodgewone man, alzij het misschien wat stoïcijns. In het boek wordt zijn hele leven vlot verteld, van zijn arme jeugd tot aan zijn moeizame dood. En alles daartussenin: zijn vrouw die hem medogeloos behandelt, zijn dochter die gevoelloos lijkt en dat als volwassene bereikt door overmatig te drinken en Stoner zelf die helemaal opgaat in het doceren aan de universiteit met als enige hoogtepunt de affaire die hij heeft met een vrouw genaamd Katherine. En alhoewel deze dingen apart soms al genoeg zijn voor een boek, heb je aan het einde van dit boek met al deze elementen nog steeds het gevoel dat je hebt gelezen over het leven van een doodgewone man, met een doodgewoon leven.

Dat gevoel wordt waarschijnlijk veroorzaakt door Williams’ schrijfstijl. Hij weidt weinig uit (ik moet bekennen dat ik om dit te typen deze site heel eventjes nodig had) en vertelt niet vaak over details, maar dat maakt de keren dat hij dat wel doet opvallen: als Stoner bijvoorbeeld opeens gegrepen wordt door een sneeuwlandschap, of als hij gelukkige momenten beleeft met Katherine. Het gevoel kan ook komen doordat Stoner zijn leven haast bekijkt alsof hij er zelf niet aan deelneemt. Hij lijkt in zijn gedachten en handelen wel een derde persoon te zijn, kijkend naar hoe zijn eigen leven verloopt, als een soort verhaal.

Een klein puntje dat mij stoorde aan het boek was Edith, de vrouw van Stoner. Nadat ze getrouwd zijn verandert zij langzaam in een medogeloze vrouw die er vooral op uit lijkt te zijn om Stoner’s leven moeilijker te maken. Ook is ze erg vaak ziek en zwak en ze is ook heel erg tenger, bleek en dun; ik houd niet van personages in boeken die handelen naar hun uiterlijk. Natuurlijk, een schrijver kan een meisje met veel kracht rood golvend haar geven om dat te benadrukken (zoals de filmmakers van Brave deden), of een wijze man een baard en grijs haar om zijn intelligentie te illustreren (Perkamentus van Harry Potter is een van de vele voorbeelden). Maar bij Edith vond ik het een tikje te ver gaan: eerst schreef Williams over dat ze dunner was geworden, en dan als een logisch vervolg beschreef hij dat ze ook gekker ging doen. En er leek ook nooit een reden te worden gegeven voor haar nare gedrag richting Stoner: afgezien van haar strenge ouders en eenzame jeugd wordt er weinig over haar vorming verteld, maar die dingen lijken geen voldoende uitleg voor haar gedrag.

Het mooist beschreven vond ik Stoner’s relatie met zijn ouders. Zij waren hardwerkende mensen die weinig spraken en die niet bezig waren met iets anders dan overleven. Ze doen hun uiterste best om hun zoon een goede toekomst te geven en geven het kleine beetje geld dat ze kunnen missen om hem naar de landbouwschool te sturen, zodat hij hen later met verstand kan helpen op de boerderij. Als hij na een aantal jaar vertelt dat hij hen in de steek zal laten en niet terug komt om te helpen op de boerderij, is het de enige keer dat hij zijn moeder heeft zien huilen. Verder maken ze er geen punt van, maar juist dat stille verdriet maakt deze scène zo indrukwekkend in het boek. En steeds meer groeien ze uit elkaar en voelen ze zich opgelaten als ze elkaar weer zien. Het ongemak van deze situaties is bijna tastbaar.

Ik zou uren kunnen doorgaan over aparte stukjes in dit boek die ik goed vond, maar ik moet toch ook een eind breien aan dit verhaal, anders wordt het veel te veel om te lezen. Toch nog één klein dingetje: een situatie die Stoner meemaakt met een collega en student van hem vind ik het grappigste deel van het boek. Lomax is een gehandicapte collega van Stoner en Walker een gehandicapte student. Walker is niet slim maar wordt door Lomax voorgetrokken (gehint wordt dat het komt doordat ook Walker een handicap heeft). Als Stoner hem ook in de klas heeft en uiteindelijk mag meebeslissen of Walker slaagt of niet, leidt zijn negatieve oordeel tot een grote ruzie tussen Lomax en hemzelf. En hoewel het misschien niet grappig klinkt, wordt het dat in het boek wel door de bemoeienissen van een aantal andere personages en beschrijvingen van hoe Stoner voor het eerst in zijn hele leven écht dwars is en écht ergens voor staat.

Om een lang verhaal kort te maken: lees dit boek.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *