HhhH – Laurent Binet

Cover van het boek HhhH Himmler's hersens heten Heydrich door Laurant BinetHet boek HhhH met de ondertitel Himmlers hersens heten Heydrich van Laurent Binet is al ontzettend bekend. En niet zonder reden, ontdekte ik toen ik het eenmaal had gelezen. HhhH is een origineel verhaal over een aanslag tijdens de Tweede Wereldoorlog; een oorlog waar al zoveel over geschreven en gemaakt is dat ik bang was dat Binet moeite zou hebben om het ook literair nog creatief en origineel te maken. Maar Binet heeft een bekend verhaal omgetoverd in iets speciaals door zijn geweldige schrijfstijl.

De originele titel van het boek is HHhH, oftewel Himmlers Hirn heißt Heydrich. Het is mooi dat het Duits zo op het Nederlands lijkt, want de titel kon probleemloos vertaald worden zonder verlies van het acroniem. Ik snap niet helemaal dat er gekozen is voor hersens in plaats van hersenen, maar ja, over smaak valt niet te twisten. De titel geeft al deels weer waar het verhaal over zal gaan, namelijk Heydrich, een belangrijke figuur in Nazi-Duitsland. In 1942 is er een aanslag op zijn leven gepleegd en die gebeurtenis is het onderwerp en uitgangspunt van dit boek.

Het onderwerp van het boek is niet per se hetgeen HhhH zo bijzonder maakt, want over Heydrich is al veel geschreven. Maar wel uniek is de manier waarop Binet het verhaal schrijft. Het is bijna alsof hij als auteur de lezer een blik gunt in het schrijfproces. Het verhaal wordt verteld vanuit het oogpunt van een verteller die constant uitlegt wat hij aan het doen is: dat hij onderzoek doet naar personages, dat hij zijn vriendin mee heeft genomen naar een oorlogsmuseum om achter meer feiten te komen, dat hij heeft geprobeerd om een passage zo spannend mogelijk te vertellen en ga zo maar door. Als lezer word je steeds weer op het proces, op het schrijven an sich, gewezen. Het is alsof je naar een film kijkt en alle crew gewoon in beeld wordt gebracht: je ziet niet alleen het verhaal, maar je kijkt ook naar hoe dat verhaal wordt gemaakt, en dat wordt op die manier dus óók een onderdeel van het verhaal dat de kijker (of lezer) krijgt voorgeschoteld. Het proces wordt onderdeel van het eindproduct: de cameraman wordt acteur, de schrijver een personage.

Als lezer leer je al vrij snel om de verteller niet al te erg te vertrouwen. Net na een pakkende dialoog komt een zin waarin de verteller iets zegt als ‘dit is natuurlijk niet echt zo gebeurd, dit heb ik verzonnen om het mooier te maken’. Of een feit wordt een aantal hoofdstukken later door de verteller verbeterd: hij had het fout eerder in het boek, zoals hij het zei was het helemaal niet gegaan, hij heeft nu nieuw bewijs. Ik denk dat de verteller in HhhH voor veel studenten een ontzettend interessant onderwerp voor een essay zou zijn.

Los van hoe interessant dit boek op literair niveau is, ook het verhaal draagt zijn steentje bij. Ik wist persoonlijk nog niet veel over Heydrich en zeker niet over de mannen die een aanslag op zijn leven hebben gepleegd. De Tweede Wereldoorlog vind ik eindeloos interessant; de bijzondere manier van vertellen doet niets af aan hoeveel impact een verhaal als dat over Operatie Anthropoid op iemand kan hebben.

De VPRO is in 2017 begonnen met het uitzenden van een serie gebaseerd op dit boek. Alle aflevering staan naar mijn weten nu nog gewoon online en ik ben zeker van plan om de serie te gaan bekijken. De recensies die eerder dit jaar verschenen zijn lovend: op 24 april schreef Hans Beerekamp in het NRC “Na drie van de zeven afleveringen kan ik wel tien redenen noemen waarom Roel van Broekhovens tv-serie voor de VPRO naar Laurent Binets bestseller […] heel erg goed gelukt is” (de hele recensie is nog te lezen op de website van het NRC). Het promofilmpje dat de VPRO heeft gemaakt ziet er in ieder geval intrigerend uit.

Als je geïnteresseerd bent in verhalen over de Tweede Wereldoorlog is HhhH natuurlijk een absolute aanrader, maar ook voor mensen die normaal gesproken boeken over de oorlog links laten liggen kan het boek interessant zijn. De manier van vertellen maakt van HhhH meer dan een ‘gewone’ oorlogsroman en ik weet zeker dat het me nog lang bij zal blijven (en me misschien nog inspireert tot het schrijven van een aantal leuke essays over verteltechnieken).

Afbeelding van de cover van het boek via http://www.meulenhoff.nl/nl/p4c36fcf32b2f4/11656/9789460925597/hhhh.html.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *