‘Selma’ – Carolijn Visser

Cover van het boek Selma door Carolijn VisserEerder deze maand, dus in september 2016, verscheen bij uitgeverij Atlas Contact Selma van Carolijn Visser. Gisteravond is Selma door De Wereld Draait Door gekozen als Boek van de Maand. Alle reden dus om dit non-fictie boek ook op Ilona Leest te bespreken!

Titel: Selma
Auteur: Carolijn Visser
ISBN: 9789045024448

Als je mijn blog al een tijdje volgt weet je dat ik gek ben op (waargebeurde) verhalen over het vroegere China. Ik las bijvoorbeeld al Wilde zwanen en De maanparel. Toen ik van Atlas Contact de kans kreeg om dit boek te recenseren greep ik die dan ook met beide handen aan. Selma is het waargebeurde verhaal over een Nederlandse, Joodse vrouw die de Tweede Wereldoorlog in Nederland overleefde. Toen ze daarna in Cambridge ging studeren ontmoette ze daar de Chinese jongeman Chang en ze besloten samen een leven op te starten in China. Maar ook in China was niet alles rozengeur en maneschijn…

Eigenlijk weet iedereen wel iets over het China van de late twintigste eeuw. Er was in die tijd een communistisch regime aan de macht; Mao Zedong was na jaren van strijd de leider geworden en hij voerde vele grote veranderingen door. Huizen werden onteigend, politieke tegenstanders van Mao “verdwenen” en vooral de rang die men had binnen de communistische partij was erg belangrijk voor de status van een gezin. Gelukkig voor Selma had haar man Chang een goede positie binnen de partij: hij was een geronemmeerd psycholoog en werd door zijn collega’s gerespecteerd. Zij hadden dus in het China de jaren vijftig van de twintigste eeuw een prima leven.

Selma en Chang kregen samen twee kinderen: een meisje genaamd Greta en een jongen met de naam Dop. Tijdens de vroege jeugd van de twee kinderen was alles voor de familie nog in orde. Selma had een goede baan en Chang was een hooggeplaatst figuur in de partij. Maar er waren grote veranderingen op komst. Mao wilde dat China een echte wereldmacht werd en bedacht toen De Grote Sprong Voorwaarts. Dit had grote hongersnood tot gevolg, en het aantal doden ten gevolge van dit politieke plan van Mao wordt tussen de 18 en 42 miljoen geschat. In deze tijd had Selma het in China erg zwaar. Zij en haar gezin leden honger en ze moest al haar creativiteit en vindingsrijkheid gebruiken om toch nog aan voldoende eten te komen. Gelukkig voor Selma overleefden zij en haar gezin alle gevolgen van De Grote Sprong Voorwaarts zonder blijvende problemen. Toen kwam echter een culturele revolutie, en de Rode Gardisten wilden van alle kapitalistische geschiedenis af. Gebouwen werden verwoest en mensen die ook maar iets kapitalistisch over zich hadden kregen grote problemen binnen de partij. Selma als buitenlandse en Chang als psycholoog vielen uit de gratie en werden hard aangepakt, met afschuwelijke gevolgen…

Carolijn Visser heeft in Selma de gesprekken die ze heeft gehouden met familieleden gecombineerd met schriftelijke, historische bronnen. Dit zorgt voor een bijzondere mix van persoonlijke en onpersoonlijke informatie. Soms lijkt Selma bijna een roman, en dan komt er opeens weer een opmerking tussendoor waardoor je beseft dat Selma zelf niet aan het woord is en zelf geen input heeft kunnen geven, maar dat het boek eigenlijk een geknutseld geheel is. Dit is niet per se een vervelende manier van lezen maar wel een bijzondere: ik ken weinig boeken die zijn opgezet zoals Selma van Carolijn Visser.

Het levensverhaal van Selma is erg bijzonder. Zij was de enige Nederlandse die gedurende het regime van Mao (dus ten tijde van de Grote Sprong Voorwaarts en de tijd van de Rode Gardisten) in China woonde en die de gevolgen van alle veranderingen van zo dichtbij heeft mee kunnen maken. Haar brieven naar haar familie en bezoekjes die familieleden aan haar brachten zijn nu een grote bron van informatie over een erg indrukwekkende periode in de Chinese geschiedenis. De gevoelens en gedachten van Selma blijven in dit boek nogal oppervlakkig; de gebeurtenisssen worden beschreven, een brief van Selma wordt er bij gehaald en dan zegt Visser iets over hoe Selma zich toen gevoeld zal hebben. Haar ware gevoelens en beweegredenen blijven soms onduidelijk. Dat is natuurlijk logisch, dit is immers geen autobiografie, maar toch is het wel jammer. Selma heeft dus wel indruk op me gemaakt, maar niet zoveel als Wilde zwanen deed.

Voor wie interesse heeft in het China van de twintigste eeuw en het fijn vindt om geen geschiedenisboek te lezen maar op zoek is naar een meer persoonlijk gekleurd verhaal, is Selma zeker een aanrader. Maar het is goed om in je achterhoofd te houden dat dit geen autobiografie is, waardoor het geheel soms nogal als een puzzel lijkt met wat missende stukjes. Ik heb in ieder geval Selma met veel plezier gelezen en zal het verhaal niet snel vergeten!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *