Boek 6 – “Het Lijden van de Jonge Werther”

Na mijn laatste examens afgelopen donderdag (die prima zijn gegaan, overigens) had ik eindelijk weer tijd om te lezen. Ik heb van Kinha een stapel boeken mogen lenen en Het Lijden van de Jonge Werther is tijdens mijn lessen Duits zo vaak genoemd dat ik besloot om die als eerste te lezen. Op Goodreads heb ik hem 3 van de 5 sterren gegeven, omdat ik de stijl heel mooi vond maar het plot bagger.

In Het Lijden van de Jonge Werther schrijft Werther brieven aan zijn vriend Wilhem en zo komt de lezen te weten wat er allemaal in zijn leven gebeurt. In het begin is Werther nog heel gelukkig, maar hij wordt verliefd op Lotte en die is helaas al verloofd met Albert. Werther wordt goede vrienden met beiden maar uiteindelijk kan hij het niet meer aan dat Lotte nooit van hem zal kunnen zijn en hij pleegt zelfmoord met een pistool dat hij leent van Albert.
Mijn Duits leraar was altijd helemaal weg van het verhaal over de jonge man Werther. Hij heeft er tijdens de lessen over Duitse literatuur veel over verteld. Daarom kende ik het plot ook al voordat ik in het boek begon. Maar ik moet bekennen dat ik had gehoopt dat er nog iets meer verhaal in zou zitten dan wat ik tijdens de lessen hoorde. Tuurlijk, de grote lijnen zijn over de hele wereld bekend, maar naast “Werther wordt verliefd op Lotte, die heeft al een man, Werther pleegt zelfmoord” zit er ook écht geen verhaal in het boek.

Het begin van het boek vond ik heel mooi. Daar is Werther nog een hele gelukkige man en geniet volop van de natuur om hem heen. Goethe maakt lange, mooie zinnen om die natuur en wat Werther erbij voelt goed te kunnen omschrijven. Een voorbeeld van zo’n mooie passage is deze:

“Ik zou niet kunnen tekenen nu, geen lijn, en ben nooit groter schilder geweest dan op dit ogenblik. Als het lieve dal rondom mij wasemt en de hoge zon op het oppervlak van het ondoordringbaar duister van mijn bos rust en alleen een enkele straal het binnenste heiligdom inglipt, ik dan in het hoge gras bij de vallende beek lig, en dichter bij de aarde duizenderlei grasjes mijn aandacht trekken; als ik het gewemel van die kleine wereld tussen halmen, de ontelbare, onnaspeurlijke gedaanten van wormpjes, van insekten dichter bij mijn hart voel, en de tegenwoordigheid voel van de Almachtige die ons naar zijn evenbeeld heeft geschapen, de adem van de Al-liefhebbende, die ons in eeuwige gelukzaligheid luchtig draagt en bewaart; vriend! – als het dan voor mijn ogen schemert en de wereld om mij heen en de hemel geheel en al in mijn ziel verankerd liggen als de gestalte van een geliefde – dan denk ik vaak vol verlangen: ach, kon je dat maar weer uitdrukken, kon je het papier inblazen wat zo overdadig leeft; zodat het de spiegel werd van je ziel, zoals je ziel de spiegel is van de oneindige God! – Mijn vriend — Maar ik ga er aan te gronde, ik bezwijk onder het geweld van de pracht van wat ik zie.”

Dit is toch net poëzie? Prachtig vind ik dit. Dat is voor mij dan ook de reden geweest om drie sterren aan het boek te geven, omdat Goethe’s schrijfstijl me helemaal dromerig kan maken met de tendens van de zinnen en het ritme van de woorden. Eigenlijk had ik het boek in het Duits moeten lezen, maar het is in 1774 voor het eerst uitgegeven dus ik ging ervan uit dat het oud-Duits voor mij iets te lastig zou zijn. In deze passage wordt de lezer er alvast op voorbereid dat Werther uiteindelijk zal sterven voor een geliefde, omdat hij de overweldigende gevoelens voor de natuur vergelijkt met die voor een geliefde en in de laatste zin zegt dat hij er aan te gronde gaat.

Na ongeveer 1/3 van het boek gelezen te hebben werd het een beetje saai, omdat Werther in bijna elke brief slechts een paar opties schijnt te hebben: praten over hoe mooi/lief/leuk/perfect Lotte is, of praten over hoe verdrietig hij zich voelt. En hoewel ik de uitgebreide beschrijvingen over de natuur heel mooi vond werden ze over Lotte snel saai, omdat het vooral gewoon zeggen wat Werther van haar vond en geen mooie beschrijvingen van Lotte waren.

Goethe heeft het met zijn boek voor elkaar gekregen om een golf van zelfmoorden te veroorzaken. Elke man die ongelukkig was in de liefde viel voor de romantiscerende omschrijvingen van Goethe over het sterven zodat de geliefde gelukkig kon worden zonder hem. En dat is natuurlijk heel erg. Beter was het geweest als de mannen het gewoon hadden gehouden bij het zich kleden zoals Werther doet in het boek (blauwe jas met gele broek), vooral omdat Werther al duidelijk vanaf het begin van het boek een neiging heeft tot depressiviteit en niet kan omgaan met zijn gevoelens. Hij pleegt dus niet alleen zelfmoord om een onmogelijke liefde, zoals veel mannen die zijn “voorbeeld” volgden wel deden, maar had echt moeite met functioneren in de maatschappij. Dan nog zou ik het niet aanraden om zelfmoord te plegen, maar de kans dat je over een blauwtje lopen heen komt is groter dan dat je je hele karakter en insteek zo weet aan te passen dat je wel wilt leven.

Dit is hoe Werther, en naar zijn voorbeeld half mannelijk Duitsland, zich kleedde.

Al met al vond ik “De Werther”, zoals mijn leraar Duits het boek altijd noemde, dus een mooi geschreven boek met een vervelend hoofdpersonage en weinig verhaal. En mensen, onthoud: zelfmoord is niet de oplossing voor al je problemen maar het ontwijken van die problemen. Als je het niet meer ziet zitten, leen dan geen pistolen van je rivaal om je door je hoofd te schieten maar zoek hulp.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *