‘Heren van de thee’ – Hella S. Haasse

Foto cover boek 'Heren van de thee' door Hella S Haasse
‘Heren van de thee‘ door Hella S. Haasse stond al een tijdje op mijn verlanglijstje om eens te lezen. Ik ben een groot liefhebber van haar debuut ‘Oeroeg(zoals je misschien weet als je mij al een tijdje volgt, ik schreef over ‘Oeroeg‘ namelijk al eerder deze post) en wilde graag meer werken van haar hand lezen. Gelukkig hadden ze ‘Heren van de thee‘ bij de bibliotheek toen ik boeken ging opzoeken om mee te nemen op vakantie en dus werd dit boek nummer twee om te lezen tijdens mijn weekje weg.
 
Titel: Heren van de thee
Auteur: Hella S. Haasse
ISBN: 9789021441795
Heren van de thee speelt zich net als Oeroeg af in Nederlands-Indië, toen de Nederlanders daar nog als kolonisten waren. Haasse is zelf als kind daar ook opgegroeid dus het is een thema dat zij vaker gebruikt in haar boeken, omdat ze veel van haar eigen herinneringen en ervaringen in het verhaal kan verwerken. Haasse gaat eigenlijk nooit in op het morele vraagstuk van de overheersing van de Nederlanders: ze is meer een observant en benoemt de situatie en de gedachten en gevoelens die de hoofdpersonages hebben ten opzichte van politieke veranderingen. Als lezer krijg je genoeg stof aangereikt om zelf je mening te kunnen vormen, maar Haasse stuurt je geen bepaalde kant op.

In Heren van de thee volgen we Rudolf Kerkhoven, vanaf de jaren zeventig van de negentiende eeuw. Na het afronden van zijn studie, die hij erg serieus nam, volgt hij zijn hart en vertrekt naar Nederlands-Indië. Hij wil daar in de voetstappen treden van familieleden die hem al voorgingen en vooral ook zijn vader helpen op diens plantage. Rudolf heeft een serieuze persoonlijkheid en trekt zich bijna alles persoonlijk aan. Dat zijn vader hem niet direct aanstelt op een hoge positie op de plantage steekt Rudolf. Toch blijft hij jarenlang leren en ploeteren om uiteindelijk zijn eigen stuk grond te pachten: Gamboeng. Het is nog onontgonnen land en Rudolf moet dus helemaal vanaf het begin beginnen. Na een paar jaar op Gamboeng te hebben gewerkt ontmoet hij Jenny Bisschop. Zij is een mooi, lief meisje en Rudolf wordt verliefd op haar. Na een langzame start gaat Jenny ook Rudolf waarderen en zij trouwen.

Het boek is onderverdeeld in verschillende tijdsvakken. In het eerste gedeelte volgen we Rudolf op zijn pad van student naar leerling op Java en daarna naar het aarzelende begin van Gamboeng. Na het trouwen volgen we ook de gedachten en gevoelens van Jenny. Het verhaal was eerst strak en duidelijk en wordt naarmate het boek vordert steeds iets vaker afgewisseld, steeds iets minder gestroomlijnd. Het is een subtiele manier van Haasse om ons als lezer duidelijk te maken dat het leven van Rudolf nu hij een vrouw (en later ook kinderen) heeft er anders uit is gaan zien. 

Naast het gezin van Rudolf focust het boek ook de families van Rudolf en Jenny in het algemeen. Haasse heeft dit boek deels gebaseerd op bestaande familiearchieven van de familie Kerkhoven en het boek is dus niet 100% fictie. Wel heeft Haasse er een roman van gemaakt: het is geen precieze biografie van de familie Kerkhoven maar meer een verhaal dat deels op waarheid berust. Wat dit boek zo mooi maakt zijn de beschrijvingen van het land en de gewoontes en gebruiken. Haasse schrijft zo beeldend dat je je bijna echt in dat warme, vochtige land waant en je de thee en koffie die geplukt wordt bijna kunt ruiken. Ook gebruikt Haasse in zinnen Soendase woorden die worden uitgelegd in een woordenlijstje achterin het boek. Het gebruik van die woorden geeft het boek nog meer een authentiek karakter. Heren van de thee is een meesterwerk van een meesterschrijfster.

*Omdat ik bij Bol.com lid ben van het partnerprogramma krijg ik een minieme vergoeding als mensen boeken bestellen via links die op mijn site staan. 

Boek 15 – “Oeroeg”

Een prachtig boek geschreven door Hella S. Haasse werd het 15de boek dat ik las voor mijn uitdaging. Een dun boek dat toch heel diep gaat in het kleine aantal pagina’s dat het heeft. Het eerste boek dat ik heb gelezen van Hella S. Haasse, maar ik ben nu al fan. Oeroeg krijgt vijf van de vijf sterren op Goodreads!

Het verhaal is simpel in opzet. Een jongen woont met zijn Nederlandse ouders op een theeplantage in Nederlands-Indië. Daar groeit hij op met de inlandse Oeroeg. Ze zijn hele goede vrienden en spelen steeds samen. Maar naarmate ze ouder worden wordt het verschil in rang en stand toch steeds duidelijker en het maakt hun vriendschap meer gespannen. Uiteindelijk proberen de mensen uit Nederlands-Indië om van de overheersing van de Nederlanders af te komen en dit maakt dat contact met Oeroeg niet meer mogelijk is. Als je meer wilt weten over de geschiedenis van dit land, lees dat dan hier.

Het is heel mooi om te lezen hoe Haasse de persoonlijke ontwikkeling en vriendschap van deze twee jongens linkt aan de grotere maatschappelijke gebeurtenissen. Tijdens de puberteit van de jongens komt Oeroeg er achter dat hij op de prestigieuze “blanke” school waar hij op zit niet wordt geaccepteerd. Eigenlijk is het dat niet eens per se: hij wordt wel geaccepteerd maar op een manier die duidelijk maakt dat de anderen hem gewoon niet zien als een mens die gelijkwaardig is aan hen. En het mooie aan het verhaal is dat de hoofdpersoon dit verhaal in ik-perspectief vertelt. We komen nooit achter de echte gedachtes van Oeroeg, weten nooit precies wat er in hem omgaat, maar we zien wel zijn verandering en de invloed die sommige gebeurtenissen op hem hebben.

Alle persoonlijke ontwikkelingen die Oeroeg heeft doorgemaakt door de jaren heen komen tot uiting als hij zich aansluit bij het regime dat tegen de Nederlandse overheersing is. Oeroeg wil af van de Nederlanders, maar de ik-persoon is ook Nederlands. Dat zorgt voor de definitieve breuk in hun vriendschap en ze groeien compleet uit elkaar. Haasse weet dit moeilijke onderwerp precies goed te beschrijven en raakt alle juiste noten.

Ik kan er verder eigenlijk niets zinnigs over zeggen. Het is gewoon uitzonderlijk knap hoe Haasse met de Nederlandse taal omgaat. Alles wordt beschreven, maar alleen als deze details iets toevoegen aan het verhaal. Alles draait in dit boek om Oeroeg maar hij is niet de ik-persoon. Het is een verhaal dat wordt verteld met persoonlijke details van het leven van de ik-persoon maar toch compleet gericht is op Oeroeg. En dat voegt iets toe aan de mysterieuze persoon die Oeroeg moet zijn: hij is onpeilbaar.

In 2009 was Oeroeg boekenweekgeschenk en kreeg je hem gratis van de bibliotheek. Dus wie weet heb je hem nog ergens thuis liggen, maar als dat niet zo is: koop het e-book of het fysieke boek. Het is echt een prachtig boek.